وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

نگاهی به دستورالعملهای تغذیه با شیر مادر

تغذیه با شیر مادر از الف تا ی (بخش اول)

تغذیه موفق با شیر مادر با دانش و اطلاعات كافي شروع مي‌شود. كلاس‌هاي قبل از تولد در بيمارستان‌ها مي‌توانند بسيار مفيد باشند. به علاوه، نقش مشاورين شيردهي نيز بسيار با اهميت است.
آموزش‌هاي دوران بارداري براي شيردهي عبارتند از: آگاهي از مزاياي تغذيه با شيرمادر براي مادر و شيرخوار، معايب تغذيه‌ي مصنوعي و استفاده از بطري يا گول‌زنك، آموزش روش شيردهي و وضعيت صحيح شيردهي، تغذيه در ساعت اول زندگي، تماس پوستي و هم اتاقي مادر و نوزاد، اهميت تغذيه‌ي انحصاري، تغذيه براساس تقاضاي شيرخوار، نشانه‌هاي كافي بودن شيرمادر و ادامه‌ي شيردهي تا 2 سال.
مادر بايد از شروع شيردهي بلافاصله پس از تولد و حتي در اتاق زايمان اطلاع داشته باشد.
مادر بداند كه تغذيه‌ي انحصاري با شيرمادر تا پايان 6 ماهگي و سپس، شروع تغذيه‌ي تكميلي بهترين تغذيه است كه رشد و تكامل مطلوب را فراهم مي‌سازد.
شيرمادر منبع با ارزش و آماده‌ي تغذيه‌ي شيرخوار با مزاياي بي‌شمار كوتاه مدت و بلند مدت براي مادر و شيرخوار است. براي شروع موفق تغذيه با شيرمادر و تداوم آن، ضروري است كه تمام مراقبين بهداشتي و والدين از مزاياي بي‌شمار تغذيه با شيرمادر آگاه باشند و بدانند كه چگونه مي‌توانند به شيردهي مادر كمك كنند. تحقيقات 20 سال گذشته، به طور مكرر اهميت تغذيه با شير مادر را از نظر مزاياي اجتماعي، رواني، ايمونولوژيك، تغذيه‌اي و سلامت شيرمادر در مقايسه با ساير جايگزين‌هاي آن نشان داده است. تغذيه با شيرمادر موجب بهبود سلامت و تكامل شيرخواران، كودكان و نوجوانان مي‌گردد.

مزاياي تغذيه با شيرمادر
تغذيه با شيرمادر، محافظت چشمگيري بر عليه بيماري‌هاي عفوني به خصوص در مناطقي كه بهداشت نامناسب و منابع غذا و آب آلوده وجود دارد فراهم مي‌سازد. شيرمادر خواران، كمتر دچار بيماري‌هاي شديد باكتريايي و ويروسي از جمله مننژيت، گاستروآنتريت، اوتيت مياني، پنوموني، بوتوليسم، عفونت دستگاه ادراري و انتروكوليت نكروزان مي‌شوند.
براساس مطالعات، شيرمادر از بعضي بيماري‌هاي مزمن از جمله ديابت مليتوس نوع I، بيماري كرون، كوليت اولسرو، لنفوم و آسم و ساير بيماري‌هاي آلرژيك پيشگيري مي‌كند. بعضي از تأثيرات شيرمادر مانند پيشگيري از اوتيت مياني و آسم پس از دوران شيردهي نيز ادامه يافته و نشان مي‌دهد كه تغذيه با شيرمادر پاسخ ايمونولوژيك بلند مدت را تقويت مي‌كند. به علاوه،الگوهاي رشد مشاهده شده در سال اول زندگي بيانگر آن هستند كه تغذيه با شيرمادر از چاقي پيشگيري مي‌كند. مطالعات متعدد، ارتباط ميان تغذيه با شيرمادر و بهبود رفتار شناختي از جمله IQ بالاتر و بهبود عملكرد تحصيلي تا نوجواني را نشان مي‌دهند.
در روزهاي پس از زايمان، شيردهي مادر، خونريزي پس از زايمان و اندازه‌ي رحم را تحت تأثير اكسي‌توسين كم مي‌كند. فقدان خونريزي در طي شيردهي، از دست دادن آهن مي‌كاهد و شروع تخمك‌گذاري را به تعويق مي‌اندازد. در نتيجه،‌زمان ميان بارداري‌ها افزايش يافته، خطر نارسي در زايمان‌هاي بعدي كم شده و عواقب زيان‌بار بارداري يا شيرخواري كاهش مي‌يابد. در خانم‌هاي شيرده ميزان كانسر تخمدان، كانسر پستان قبل از يائسگي، شكستگي لگن و استئوپوروز كمتر است.
بستري شدن، ويزيت‌هاي پزشكي و استفاده از دارو در شيرمادرخواران به طور چشمگيري كمتر است. بهبود سلامت شيرخوار از اتلاف هزينه براي غيبت والدين از كار براي مراقبت از شيرخوار مي‌كاهد. هم‌چنين، از اتلاف هزينه براي تهيه‌ي شير مصنوعي نيز جلوگيري مي‌شود.

تركيب شيرمادر
علي‌رغم تلاش‌هاي انجام شده براي همانندسازي شيرهاي مصنوعي تهيه شده براي شيرخواران با شيرمادر، شيرمادر اساساً از شيرگاو و شيرهاي مصنوعي، متفاوت است. پروتئين شيرمادر در حدود mL100/g 9/0 است و پروتئين شيرگاو، تقريباً 4 برابر آن مي‌باشد. پروتئين شيرمادر تمام نيازهاي شيرخوار را برآورده ساخته و متناسب با نياز شيرخوار و فيزيولوژي بدن او است. شيرمصنوعي، پروتئين كمتري از شيرگاو دارد اما ساختار پروتئين كه هضم مشكل‌تري براي شيرخوار دارد مشابه شيرگاو است. در بعضي از شيرهاي مصنوعي، نسبت Whey به Casein را مشابه شيرمادر تغيير داده‌اند. كازئين شيرگاوه 80% و شيرمادر 40% است. چون غلظت پروتئين شيرمادر كم و هضم آن آسان است، شيرمادرخواران نياز به تغذيه‌ي مكرر دارند. پروتئين شيرمادر، حاوي آنتي‌بادي IgA ترشحي است.
كيفيت چربي شيرمادر بسيار متفاوت از شير مصنوعي است و بهتر از چربي‌هاي حيواني يا گياهي جذب مي‌شود. علاوه بر تفاوت ميزان چربي در ساعات مختلف شبانه‌روز، مقدار چربي در طي يك نوبت شيردهي نيز متفاوت بوده و حاوي اسيدهاي چرب غيراشباع و مفيدي است. لاكتوز شيرمادر، بسيار بيشتر از شيرگاو است و موجب تسهيل جذب كلسيم و آهن و رشد لاكتوباسيل مي‌شود. شيرمادر هم‌چنين، حاوي صدها ريزمغذي، اسيدهاي آمينه‌ي آزاد، اسيدهاي چرب ضروري، مواد معدني، فاكتورهاي رشد، سيتوكين‌ها، هورمون‌ها، آنتي‌بادي‌ها و ساير مواد شيميايي است كه بر جنبه‌هاي مختلف رشد و تكامل نقش دارند. بسياري از اين‌ها، هم چنبه‌ي مغذي داشته و هم عوامل بيواكتيوي هستند كه موجب افزايش تكامل شيرخوار مي‌گردند.
تركيب شيرمادر در طي شيردهي تغيير مي‌يابد. شير اوليه يا آغوز (Colostrum) پروتئين، ويتامين‌هاي محلول در چربي و مواد معدني بيشتر و لاكتوز، كالري و چربي كمتري نسبت به شير رسيده (Mature milk) دارد. در طي شيردهي، غلظت IgA ترشحي به تدريج كم شده و به اين ترتيب، سيستم ايمني شيرخار فرصت تكامل يافته و از وابستگي به منابع مادر كاسته مي‌شود. چون مادر و شيرخوار در يك محيط زندگي مي‌كنند، مادر آنتي‌بادي‌هاي اختصاصي برعليه ويروس‌ها و باكتري‌هايي كه شيرخوار در معرض آنها قرار دارد را توليد و ترشح مي‌كند. اين پاسخ، سريع است و فقط چند روز طول مي‌كشد. اين تغييرات ديناميك در تركيب شيرمادر نشان مي‌دهد كه چگونه جهت برآورده ساختن نيازهاي شيرخوار سازگاري مي‌يابد. به علاوه، شيرمادر حاوي هر چيزي از جمله آب و اغلب ويتامين‌ها و مواد معدني است كه شيرخوار ترم و سالم براي 6 ماه اول زندگي نياز دارد.

 

دکتر محمد اسماعیل مطلق

مدیرکل دفتر سلامت خانواده، جمعیت و مدارس

نسخه چاپي ارسال به دوست

شنبه ١٦ مرداد ١٣٩٥ - ٠٨:٣٨ / شماره خبر: ١٤٩٣٦٢ / تعداد نمايش: 2063

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج